Πρόσωπα μοναχών, μορφές αγίων, αντίγραφα εμβληματικών τοιχογραφιών του Πρωτάτου, στιγμές της καθημερινότητας στην Aθωνική Πολιτεία και έργα εμπνευσμένα από πρόσωπα που σημάδεψαν τη σύγχρονη ιστορία του Αγίου Όρους συνθέτουν το εικαστικό σύμπαν του Κωνσταντίνου Ξενόπουλου.
Δεν πρόκειται για μια ακόμη καλλιτεχνική αποτύπωση του Άθω. Πίσω από τα περίπου 80 έργα της έκθεσης «Το Άγιον Όρος του Κωνσταντίνου Ξενόπουλου. Μια βιωματική προσέγγιση στο Περιβόλι της Παναγίας», που φιλοξενείται στην Αγιορειτική Εστία, βρίσκεται η προσωπική διαδρομή ενός ανθρώπου που έζησε για έξι χρόνια στο Άγιον Όρος ως μαθητής της Αθωνιάδας Σχολής, διδάχθηκε εκεί την αγιογραφία και διαμόρφωσε μέσα σε αυτό το περιβάλλον τη μετέπειτα πορεία του.
«Υπάρχει μια πολύ βασική διαφοροποίηση σε σχέση με τις άλλες εκθέσεις που έχουμε πραγματοποιήσει. Ο Ξενόπουλος έζησε στο Άγιον Όρος έξι ολόκληρα χρόνια ως μαθητής της Αθωνιάδας κι εκεί ουσιαστικά ξεκίνησε η σχέση του με την αγιογραφία και τη ζωγραφική. Γι’ αυτό και μιλάμε για μια πραγματικά βιωματική προσέγγιση στο Περιβόλι της Παναγίας, γιατί πρόκειται για έναν άνθρωπο που έζησε τη μοναχική παράδοση από μέσα και τη φέρει μέχρι σήμερα βαθιά μέσα του», δηλώνει στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο διευθυντής της Αγιορειτικής Εστίας και επιμελητής της έκθεσης, Αναστάσιος Ντούρος.
Η έκθεση ξεδιπλώνει μπροστά στον επισκέπτη ένα πολυδιάστατο εικαστικό ταξίδι. Ακουαρέλες, πορτρέτα, απεικονίσεις μοναστηριών, έργα ναζαρηνής τεχνοτροπίας, σκηνές από την καθημερινή ζωή των μοναχών, αλλά και μια ιδιαίτερη ενότητα αφιερωμένη στους «διά Χριστόν σαλούς» του Αγίου Όρους, συνθέτουν μια έκθεση που δύσκολα περιορίζεται στα στενά όρια της αγιογραφίας. «Ο επισκέπτης πιθανόν να νομίσει ότι πρόκειται για ομαδική έκθεση, διότι είναι τόσο διαφορετικά τα είδη που παρουσιάζονται. Ήθελα να δείξω ότι ένας αγιογράφος δεν είναι απλώς ένας αντιγραφέας, αλλά ένας καλλιτέχνης που μπορεί να κινηθεί σε πολλά διαφορετικά πεδία», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Κωνσταντίνος Ξενόπουλος.
Η βιωματική του σχέση με το Άγιον Όρος αποτυπώνεται σε κάθε ενότητα της έκθεσης, ενώ ξεχωριστή θέση καταλαμβάνουν τα αντίγραφα τοιχογραφιών του 13ου και 14ου αιώνα, από το Πρωτάτο στις Καρυές, τα οποία παραπέμπουν στη μακραίωνη παράδοση της μαθητείας των αγιογράφων. «Το Πρωτάτο και τα καθολικά των μονών λειτούργησαν ως το πραγματικό σχολείο του Ξενόπουλου. Δεν έβλεπε τα έργα του Πανσέληνου μέσα από αναπαραγωγές, αλλά ζούσε καθημερινά δίπλα τους. Όταν βρίσκεσαι συνεχώς μέσα σε αυτούς τους χώρους, οι εικόνες αποτυπώνονται μέσα σου και γίνονται κομμάτι της ψυχής σου», σημειώνει ο κ. Ντούρος. Ο ίδιος υπενθυμίζει πως ήδη από τον 18ο αιώνα ο Διονύσιος ο εκ Φουρνά προέτρεπε τους νέους αγιογράφους να αντιγράφουν τα έργα του Μανουήλ Πανσέληνου ως βασικό στάδιο της καλλιτεχνικής τους εκπαίδευσης.
Παράλληλα, η έκθεση αναδεικνύει και μια λιγότερο γνωστή πλευρά του δημιουργού. Πορτρέτα μοναχών, ακουαρέλες και τοπία συνυπάρχουν με έργα ναζαρηνής τεχνοτροπίας, την οποία ο Ξενόπουλος γνώρισε μέσα από μοναχούς που ακολουθούσαν αυτό το ιδιαίτερο εικαστικό ιδίωμα στο Άγιον Όρος.
Κ. Ξενόπουλος: «Το μεγάλο δώρο που μου έδωσε το Άγιον Όρος»
Ο Κωνσταντίνος Ξενόπουλος επιστρέφει διαρκώς στις μνήμες των νεανικών του χρόνων στην Αθωνιάδα, εκεί όπου βρέθηκε σε ηλικία μόλις 13 ετών και ήρθε σε επαφή με μορφές που καθόρισαν τη ζωή του. «Γνώρισα πατέρες, μοναχούς, ανθρώπους με διαφορετικά χαρίσματα. Άλλος ήταν σπουδαίος αγιογράφος, άλλος καλλιγράφος, άλλος μουσικός, άλλος βαθιά πνευματικός. Όλα αυτά δεν τα παίρνεις αυτούσια, αλλά μεταλαμπαδεύονται μέσα σου και μένουν στην ψυχή και στην καρδιά σου. Αυτό ήταν το μεγάλο δώρο που μου έδωσε το Άγιον Όρος», αναφέρει.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ενότητα με τους «διά Χριστόν σαλούς», μορφές που ο καλλιτέχνης γνώρισε προσωπικά κατά τη διαμονή του στον Άθω. Σύμφωνα με τον Αναστάσιο Ντούρο, πρόκειται για πρόσωπα που μόνο κάποιος με βαθιά και μακρόχρονη σχέση με την αθωνική κοινότητα θα μπορούσε να αποτυπώσει με τόση αμεσότητα. «Το ιδιαίτερο αυτής της σειράς είναι ότι τους έχει ζωγραφίσει με το αριστερό χέρι, την περίοδο που είχε σπάσει το δεξί του. Μάλιστα, δεν γνώριζε καν ότι μπορούσε να ζωγραφίσει με το αριστερό», υπογραμμίζει ο κ. Ντούρος.
Στην έκθεση περιλαμβάνεται επίσης μια μικρή ενότητα αφιερωμένη στον Άγιο Παΐσιο, με τον οποίο ο Ξενόπουλος διατηρούσε προσωπική γνωριμία, καθώς και έργα που συνδέονται με τον Όσιο Τύχωνα, πνευματικό του Αγίου Παϊσίου.
Για τον καταξιωμένο αγιογράφο, πάντως, η τέχνη παραμένει πρωτίστως μια προσωπική αναζήτηση. «Δεν τα έκανα αυτά τα έργα για να αποδείξω ότι γνωρίζω ή για να τα εκθέσω. Τα έκανα γιατί ήταν ανάγκη ψυχής. Συνεχίζω να μελετώ, να αναζητώ και να μαθαίνω. Δεν θεωρώ ότι έχω φτάσει κάπου ούτε πιστεύω ότι θα φτάσω ποτέ. Εκείνο που θέλω είναι να έχω τη δύναμη να προχωρώ και να υπηρετώ με αγάπη την τέχνη», καταλήγει.
Τα εγκαίνια της έκθεσης «Το Άγιον Όρος του Κωνσταντίνου Ξενόπουλου. Μια βιωματική προσέγγιση στο Περιβόλι της Παναγίας», τα οποία είχαν αναβληθεί λόγω του θανάτου του Δημητρίου Σαλπιστή, πρώην Διευθυντή της Αγιορειτικής Εστίας, θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 18 Ιουνίου στις 7 το απόγευμα. Η έκθεση λειτουργεί κανονικά για το κοινό ήδη από τις 5 Ιουνίου, με ελεύθερη είσοδο.
Φωτογραφία Γέρων Κυπριανός πρώην Αγιαννανίτης δένοντας ένα βιβλίο, Υδατογραφία σε χαρτί, 34,5 times 24,5 εκ., χ.χ.
