Η συμμαχία του ΝΑΤΟ έχει επιβιώσει τα τελευταία χρόνια από υπαρξιακές προκλήσεις – που κυμαίνονται από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως πολλαπλές πιέσεις και προσβολές από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος αμφισβήτησε την βασική της αποστολή και απείλησε να καταλάβει τη Γροιλανδία, που ανήκει στο κράτος μέλος Δανία.
Ωστόσο, ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, χιλιάδες μίλια μακριά από την Ευρώπη, είναι αυτός που σχεδόν διέλυσε το 76χρονο μπλοκ και απειλεί να το αφήσει στην πιο αδύναμη φάση του από τη δημιουργία του, λένε αναλυτές και διπλωμάτες.
Ο Τραμπ, εξοργισμένος που οι ευρωπαϊκές χώρες αρνήθηκαν να στείλουν το ναυτικός τους για να ανοίξουν το Στενό του Ορμούζ μετά την έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν, δήλωσε ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να αποσυρθεί από τη συμμαχία.
«Δεν θα το κάνατε αν ήσασταν στη θέση μου;» ρώτησε ο Τραμπ στο Reuters σε συνέντευξή του την Τετάρτη.
Σε ομιλία του την Τετάρτη το βράδυ, ο Τραμπ επέκρινε τους συμμάχους των ΗΠΑ, αλλά δεν καταδίκασε το ΝΑΤΟ, όπως πίστευαν πολλοί ειδικοί.
Αλλά σε συνδυασμό με άλλες επικρίσεις που απευθύνονται στους Ευρωπαίους τις τελευταίες εβδομάδες, τα σχόλια του Τραμπ έχουν προκαλέσει πρωτοφανή ανησυχία ότι οι ΗΠΑ δεν θα βοηθήσουν τους Ευρωπαίους συμμάχους σε περίπτωση επίθεσης, ανεξάρτητα από το αν η Ουάσινγκτον αποχωρήσει επίσημα ή όχι.
Το αποτέλεσμα, λένε αναλυτές και διπλωμάτες, στο Reuters, είναι ότι η συμμαχία που δημιουργήθηκε στον Ψυχρό Πόλεμο, η οποία εδώ και καιρό αποτελεί τον βασικό ιστό της ευρωπαϊκής ασφάλειας, φθείρεται και η συμφωνία αμοιβαίας άμυνας στον πυρήνα της δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.
«Αυτή είναι η χειρότερη φάση στην οποία έχει βρεθεί (το ΝΑΤΟ) από την ίδρυσή του», δήλωσε ο Μαξ Μπέργκμαν, πρώην αξιωματούχος του Υπουργείου Εξωτερικών, ο οποίος τώρα ηγείται του Προγράμματος Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών στην Ουάσινγκτον.
«Είναι πραγματικά δύσκολο να σκεφτεί κανείς κάτι που να πλησιάζει έστω και λίγο».
Αυτή η πραγματικότητα γίνεται όλο και πιο συνειδητή για τους Ευρωπαίους, οι οποίοι υπολογίζουν στο ΝΑΤΟ ως προπύργιο ενάντια σε μια ολοένα και πιο δυναμική Ρωσία.
Μόλις τον Φεβρουάριο, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, είχε απορρίψει την ιδέα της Ευρώπης να αμύνεται χωρίς τις ΗΠΑ ως «ανόητη σκέψη». Τώρα, πολλοί αξιωματούχοι και διπλωμάτες τη θεωρούν πιθανή.
«Το ΝΑΤΟ παραμένει απαραίτητο, αλλά πρέπει να είμαστε ικανοί να σκεφτόμαστε το ΝΑΤΟ χωρίς τους Αμερικανούς», δήλωσε ο στρατηγός Φρανσουά Λεκουάντρ, ο οποίος διετέλεσε αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Γαλλίας από το 2017 έως το 2021.
«Το αν θα πρέπει καν να συνεχίσει να ονομάζεται ΝΑΤΟ – Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου – είναι ένα βάσιμο ερώτημα».
Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι, δήλωσε: «Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει καταστήσει σαφή την απογοήτευσή του για το ΝΑΤΟ και άλλους συμμάχους και, όπως τόνισε ο Πρόεδρος, “οι Ηνωμένες Πολιτείες θα το θυμούνται»».
Αυτή τη φορά είναι διαφορετικό
Το ΝΑΤΟ έχει αμφισβητηθεί στο παρελθόν και όχι μόνο κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ από το 2017 έως το 2021, όταν εξέταζε ξανά το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη συμμαχία.
Αλλά ενώ πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι μέχρι πρόσφατα πίστευαν ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να παραμείνει λιγότεροι τώρα έχουν αυτή την πεποίθηση, σύμφωνα με συνομιλίες με δεκάδες πρώην και νυν Αμερικανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους.
Ο Τραμπ και οι αξιωματούχοι του έχουν εκφράσει απογοήτευση για αυτό που θεωρούν απροθυμία του ΝΑΤΟ να βοηθήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια περίοδο ανάγκης, συμπεριλαμβανομένης της μη άμεσης βοήθειας με το Στενό του Ορμούζ και του περιορισμού της χρήσης ορισμένων αεροδρομίων και εναέριου χώρου από τις ΗΠΑ. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να είναι «μονόδρομος».
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αντιτείνουν ότι δεν έχουν λάβει αιτήματα από τις ΗΠΑ για συγκεκριμένα μέσα για μια αποστολή με στόχο το άνοιγμα του Στενου του Ορμούζ και παραπονιούνται ότι η Ουάσινγκτον ήταν ασυνεπής σχετικά με το αν μια τέτοια αποστολή θα λειτουργούσε κατά τη διάρκεια ή μετά τον πόλεμο.
«Είναι μια τρομερή κατάσταση για το ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Τζέιμι Σία πρώην ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ, ο οποίος είναι τώρα ανώτερος συνεργάτης στο think tank Friends of Europe.
«Είναι ένα πλήγμα για τους συμμάχους που, από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, έχουν εργαστεί σκληρά για να δείξουν ότι είναι πρόθυμοι και ικανοί να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη (για τη δική τους άμυνα)».
Τα τελευταία σχόλια του Τραμπ έρχονται μετά από άλλα σημάδια μιας ολοένα και πιο ασταθούς συμμαχίας.
Σε αυτά περιλαμβάνονται οι αυξημένες απειλές του τον Ιανουάριο να αποσπάσει τη Γροιλανδία από τη Δανία και οι πρόσφατες κινήσεις των ΗΠΑ που οι Ευρωπαίοι θεωρούν ιδιαίτερα ευνοϊκές απέναντι στη Ρωσία, την οποία το ΝΑΤΟ ορίζει ως την κύρια απειλή για την ασφάλειά του.
Η κυβέρνηση παρέμεινε ουσιαστικά σιωπηλή εν μέσω αναφορών ότι η Μόσχα έχει παράσχει δεδομένα στόχευσης στο Ιράν για να επιτεθεί σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία στη Μέση Ανατολή και έχει άρει τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο σε μια προσπάθεια να μειώσει τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας που έχουν εκτοξευθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Σε μια συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της G7 κοντά στο Παρίσι την περασμένη εβδομάδα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, και η Κάγια Κάλλας, επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είχαν μια τεταμένη ανταλλαγή απόψεων, σύμφωνα με πέντε άτομα που γνωρίζουν το θέμα, υπογραμμίζοντας την ολοένα και πιο τεταμένη διατλαντική σχέση.
Ο Κάλλας ρώτησε πότε θα εξαντληθεί η υπομονή των ΗΠΑ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν σχετικά με τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στην Ουκρανία, ωθώντας τον Ρούμπιο να απαντήσει με εκνευρισμό ότι οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να τερματίσουν τον πόλεμο παρέχοντας παράλληλα υποστήριξη στην Ουκρανία, αλλά η ΕΕ ήταν ευπρόσδεκτη να μεσολαβήσει αν το ήθελε.
Δεν υπάρχει επιστροφή
Νομικά, ο Τραμπ μπορεί να μην έχει την εξουσία να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με νόμο που ψηφίστηκε το 2023, ένας πρόεδρος των ΗΠΑ δεν μπορεί να αποχωρήσει από τη συμμαχία χωρίς τη συγκατάθεση των δύο τρίτων της Γερουσίας των ΗΠΑ, ένα σχεδόν αδύνατο όριο.
Ωστόσο, οι αναλυτές λένε ότι, ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, ο Τραμπ μπορεί να αποφασίσει εάν ο στρατός των ΗΠΑ θα υπερασπιστεί τα μέλη του ΝΑΤΟ. Η άρνησή του να το κάνει θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη συμμαχία χωρίς επίσημη αποχώρηση.
Βεβαίως, δεν βλέπουν όλοι την τρέχουσα κρίση ως υπαρξιακή. Ένας Γάλλος διπλωμάτης περιέγραψε τη ρητορική του προέδρου ως μια περαστική έξαρση θυμού.
Ο Τραμπ έχει αλλάξει τη θέση του για το ΝΑΤΟ στο παρελθόν.
Το 2024, δήλωσε κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ότι θα ενθάρρυνε τον Πούτιν να επιτεθεί στα μέλη του ΝΑΤΟ που δεν πληρώνουν το μερίδιό τους στην άμυνα. Μέχρι την τελευταία ετήσια σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, τον Ιούνιο του 2025, η συμμαχία ήταν στην εύνοιά του, με τον Τραμπ να εκφωνεί μια ομιλία επαινώντας με ενθουσιασμό τους Ευρωπαίους ηγέτες ως ανθρώπους που «αγαπούν τις χώρες τους». Την επόμενη εβδομάδα, ο Ρούτε, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, ο οποίος έχει ισχυρή σχέση με τον Τραμπ, πρόκειται να επισκεφθεί την Ουάσινγκτον σε μια προσπάθεια να αλλάξει για άλλη μια φορά την άποψη του Τραμπ.
Οι αναλυτές λένε ότι τα ευρωπαϊκά έθνη έχουν βάσιμους λόγους να διατηρήσουν τις ΗΠΑ εμπλεκόμενες στο ΝΑΤΟ, παρά τις αμφιβολίες για το αν ο Τραμπ θα έσπευδε να τις υπερασπιστεί. Μεταξύ άλλων λόγων, ο αμερικανικός στρατός παρέχει μια σειρά από δυνατότητες που το ΝΑΤΟ δεν μπορεί εύκολα να αντικαταστήσει, όπως η δορυφορική νοημοσύνη.
Ακόμα κι αν ο Τραμπ και οι Ευρωπαίοι βρουν έναν τρόπο να παραμείνουν μαζί στο ΝΑΤΟ, λένε διπλωμάτες, αναλυτές και αξιωματούχοι, η διατλαντική συμμαχία που έχει κεντρική θέση στην παγκόσμια τάξη από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μπορεί να μην είναι ποτέ η ίδια.
«Νομίζω ότι γυρίζουμε σελίδα 80 ετών συνεργασίας», δήλωσε η Τζούλιαν Σμιθ, πρέσβειρα των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ υπό τον Δημοκρατικό Πρόεδρο Τζο Μπάιντεν. «Δεν νομίζω ότι αυτό σημαίνει το τέλος της διατλαντικής σχέσης, αλλά βρισκόμαστε στα πρόθυρα κάτι που θα έχει διαφορετική εμφάνιση και αίσθηση».
Newsroom, Κανάλι Ένα, 90,4 fm,ΚΠ
Α.Δ.
