Με ένα διευρυμένο πλέγμα παρεμβάσεων, το οποίο ψηφίστηκε την εβδομάδα που πέρασε στη Βουλή και τίθεται σε εφαρμογή άμεσα, το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών διαμορφώνει ένα νέο πλαίσιο μέτρων για το ιδιωτικό χρέος, συνδυάζοντας αλλαγές στις δικαστικές ρυθμίσεις “κόκκινων δανείων”, νέες δυνατότητες στον εξωδικαστικό μηχανισμό, ρύθμιση οφειλών προς το Δημόσιο και νέες δικλίδες προστασίας έναντι κατασχέσεων.
Οι παρεμβάσεις σε “νόμο Κατσέλη”, εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών, 72 δόσεις και ακατάσχετο, αλλάζουν την καθημερινότητα και τη ζωή για -συνολικά- πάνω από 2 εκατομμύρια νοικοκυριά τα οποία, είτε έχουν ενεργές ρυθμίσεις του ν. 3869/2010, είτε έχουν φορτωθεί χρέη από την εποχή της πανδημίας και της μεγάλης ενεργειακής κρίσης, ή είναι μικροφειλέτες με χρέη έως 10.000 ευρώ προς εφορία και ασφαλιστικά ταμεία, αναζητούν λύσεις και διέξοδο στο πρόβλημα, με «κούρεμα» οφειλών, έως 240 ή 420 δόσεις ή , στο εξής , και με προστασία της κατοικίας τους από πλειστηριασμούς μέσω του εξωδικαστικού.
«Το ιδιωτικό χρέος είναι ίσως το πιο σύνθετο κοινωνικό αποτύπωμα της κρίσης. Μετριέται σε ανασφάλεια, σε καθυστερημένες αποφάσεις ζωής, σε ανθρώπους που νιώθουν ότι το παρελθόν εξακολουθεί να καθορίζει το μέλλον τους», υπογραμμίζει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, σε δήλωσή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Όπως αναφέρει ο υπουργός «η δική μας δουλειά είναι να σπάσουμε αυτόν τον φαύλο κύκλο, με λύσεις που δημιουργούν πραγματικές δεύτερες ευκαιρίες. Κάθε παρέμβαση που κάνουμε για το ιδιωτικό χρέος υπηρετεί την υποχρέωση να μειώνουμε βάρη, να αποκαθιστούμε δυνατότητες και να ξαναδίνουμε ορίζοντα. Η πραγματική επιτυχία της οικονομικής πολιτικής μετριέται από τον αριθμό των πολιτών που αισθάνονται ότι ξαναπαίρνουν τον έλεγχο της ζωής τους. Και αυτή είναι, τελικά, η πιο ουσιαστική μορφή προόδου για την κοινωνία», τονίζει ο Κυριάκος Πιερρακάκης.
Νέες ευκαιρίες για νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Τα νέα μέτρα, τα οποία αρχίζουν να ξεδιπλώνονται μετά την ψήφιση του πολυνομοσχεδίου (ν.5313/26), είναι τα εξής:
1) Επανυπολογισμός τόκων «στη δόση» αντί στο συνολικό χρέος για δικαστικές ρυθμίσεις (ν. 3869/2010)
Κεντρικός άξονας του νέου πλαισίου είναι η παρέμβαση στις δικαστικές ρυθμίσεις οφειλών, στο πλαίσιο του ν. 3869/2010 (γνωστού ως πρώην «νόμου Κατσέλη»).
Η νέα διάταξη (άρθρο 126 του νόμου) ισχύει από τη δημοσίευση στο ΦΕΚ. ‘Αμεσα μειώνεται η τρέχουσα δόση την οποία καταβάλλουν κάθε μήνα οι οφειλέτες στο εξής. Με τη διάταξη αποσαφηνίζεται ρητά (σχεδόν 16 χρόνια μετά την ψήφιση του ν. 3869/2010) ότι ο τόκος στις απαιτήσεις που ρυθμίζονται με δικαστική απόφαση, θα υπολογίζεται πλέον μόνο επί της μηνιαίας δόσης την οποία όρισε το δικαστήριο.
Στην πράξη έτσι:
– σχεδόν εκμηδενίζονται οι τόκοι, τους οποίους ο νόμος 3869/2010 προέβλεπε ότι πρέπει να επιβάλλονται, χωρίς να ορίζει όμως σε ποια βάση θα υπολογίζονται. Με βάση την ερμηνεία που έδωσε ο ‘Αρειος Πάγος, η κυβέρνηση νομοθέτησε ότι, καθολικά πλέον, ο τόκος θα υπολογίζεται μόνον στη δόση κάθε μήνα για περίοδο 30 ημερών, αντί στο τρέχον συνολικό ανεξόφλητο υπόλοιπο -όπως γενικά ισχύει και εφαρμόζεται για τόκους οφειλών από δάνεια.
Ο νέος νόμος ορίζει ότι κάθε μηνιαία καταβολή που έχει οριστεί με δικαστική απόφαση, αποπληρώνει απευθείας τμήμα του κεφαλαίου της οφειλής. Στη μηνιαία καταβολή προστίθεται και ο τόκος ο οποίος προκύπτει από τον νέο υπολογισμό.
Για παράδειγμα, αν το δικαστήριο του ν. 3869/2010 όριζε ότι, μετά από ρευστοποιήσεις και “κουρέματα” οφειλής, ο οφειλέτης πρέπει να αποπληρώσει τελικό συνολικό χρέος 144.500 ευρώ σε 25 χρόνια (δηλαδή 300 δόσεις) και με επιτόκιο 3,6%:
– ακολουθώντας τον τρόπο υπολογισμού επί της συνολικής οφειλής, ως τώρα επιβαλλόταν τόκος 3,6% στα 144.500 ευρώ που ήταν το υπολειπόμενο χρέος. Ο οφειλέτης πλήρωνε δόση 731 ευρώ κάθε μήνα. Συνολικά έδινε έτσι 219.352 ευρώ στα 25 χρόνια, έχοντας εξοφλήσει μεν πλήρως το χρέος του(144.500) , αλλά καταβάλλοντας και επιπλέον 74.852 ευρώ για τόκους.
– με τον τρόπο που “δια νόμου” καθορίζεται τώρα και εφαρμόζεται καθολικά στο εξής, ο οφειλέτης πρέπει πλέον να πληρώνει δόση περίπου 482 ευρώ για 300 μήνες, για να αποπληρώσει το κεφάλαιο της οφειλής του (144.500 ευρώ σε 25 χρόνια). Επιπλέον, στην κάθε δόση θα προτίθεται και τόκος 3,6%, ο οποίος θα υπολογίζεται όμως σε μηνιαία βάση, -δηλαδή στις 30 ημέρες που μεσολαβούν από δόση σε δόση- και ο οποίος αντιστοιχεί σε περίπου 1 ευρώ επιπλέον κάθε μήνα. Έτσι η μηνιαία δόση του οφειλέτη διαμορφώνεται συνολικά στα 483 ευρώ. Σε 300 μήνες θα έχει πληρώσει τελικά 144.933 ευρώ, δηλαδή 144.500 ευρώ για το χρέος του, αλλά μόνο 430 ευρώ για τόκους συνολικά στα 25 χρόνια.
Ο υπολογισμός αυτός θα εφαρμόζεται εφεξής μέχρι τη λήξη της αποπληρωμής. Ωστόσο, με τη διάταξη Πιερρακάκη, το μέτρο θα ισχύει και αναδρομικά: υπερβάλλουσες πληρωμές για υψηλότερο τόκο που έχουν ήδη γίνει τα τελευταία 5-10 χρόνια από τότε που εκδόθηκαν οι ρυθμίσεις αυτές από τα δικαστήρια «νόμου Κατσέλη» (ν.3869/2010), διαγράφουν ισόποσα μελλοντικές δόσεις του προγράμματος αποπληρωμής, για τα πάνω από 100.000 φυσικά πρόσωπα (νοικοκυριά) με ενεργές ρυθμίσεις που δεν έχουν περατωθεί ή δεν έχουν εκπέσει.
Πρακτικά, στους επόμενους μήνες, κάθε τράπεζα ή servicer θα υπολογίσει πόσα χρήματα πλήρωσε για επιπλέον τόκους ο δανειολήπτης, από την έναρξη της ρύθμισης μέχρι σήμερα (ημερομηνία δημοσίευσης του νέου νόμου). Το επιπλέον ποσό αυτό, θα αφαιρεθεί από τις τελευταίες δόσεις του δανείου του. Ως αποτέλεσμα, οι οφειλέτες αυτοί θα εξοφλούν ταχύτερα από όσο είχε ορίσει το δικαστήριο (πχ σε 20 αντί για 25 έτη), καθώς οι καταληκτικές δόσεις θα θεωρούνται ήδη εξοφλημένες.
Ωστόσο, για δικαστικές ρυθμίσεις που έχουν ήδη περατωθεί ή έχουν καταστεί έκπτωτες και δεν είναι ενεργές, ο νόμος ορίζει ότι τυχόν επιπλέον ποσά τα οποία κατέβαλαν οι οφειλέτες «δεν αναζητούνται» και δεν τους επιστρέφονται.
2) «Κλείδωμα» τόκου για ρυθμίσεις άλλων νόμων
Πέραν του «νόμου Κατσέλη», άλλη διάταξη κατοχυρώνει και όσους υπήχθησαν σε διοικητικές ή εξωδικαστικές ρυθμίσεις οφειλών βάσει άλλων νόμων (όπως του ν. 4605/2019 ή του εξωδικαστικού μηχανισμού του ν. 4738/2020). Το άρθρο 127 προβλέπει ότι η μηνιαία δόση που έχει καθοριστεί να καταβάλλουν οι οφειλέτες, θα λογίζεται ως τοκοχρεολυτική δόση επί του συνολικού ποσού της ρυθμιζόμενης οφειλής, με βάση το επιτόκιο, τη διάρκεια αποπληρωμής και τους λοιπούς όρους της ρύθμισης. Δεν θα επιτρέπεται δηλαδή πρόσθετη επιβάρυνση ή επανυπολογισμός, πέραν όσων έχουν ενσωματωθεί στην εγκεκριμένη ρύθμιση. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη τίθεται αναδρομικά σε ισχύ από 1η Απριλίου 2019 και αφορά πάνω από 60.000 οφειλέτες που έχουν ρυθμίσει χρέη άνω των 19 δισ. ευρώ, βάσει των νόμων αυτών.
3) Έκτακτη ρύθμιση 72 δόσεων για το Δημόσιο
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στη νέα ρύθμιση 72 δόσεων, την οποία θεσπίζει ο νέος νόμος και αναμένεται να εφαρμοστεί άμεσα. Αφορά αποκλειστικά «παλαιές» οφειλές (προ του 2024) προς το Δημόσιο και τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης. Στο χρονικό σημείο εκείνο, περισσότεροι από 1 εκατομμύριο οφειλέτες (ΑΦΜ) χρωστούσαν από τουλάχιστον 500 ευρώ και άνω προς την εφορία, βάσει στοιχείων του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή.
Στην πράξη, ενεργοποιούνται δύο διακριτές ρυθμίσεις με διαφορετική διαδικασία ένταξης (άλλη για χρέη προς ΑΑΔΕ και άλλη για χρέη προς ΚΕΑΟ/ΕΦΚΑ) οι οποίες θα «τρέχουν» παράλληλα για έξι μήνες.
Ο οφειλέτης θα επιλέγει να ρυθμίσει σε έως 72 δόσεις (δηλαδή τριπλάσιες από τις 24 δόσεις που προβλέπει η ισχύουσα «πάγια» ρύθμιση και με πολύ μικρότερες μηνιαίες καταβολές) για οφειλές που είχαν δημιουργηθεί μέχρι 31 Δεκεμβρίου 2023, εφόσον όμως δεν βρίσκονταν σε ενεργή ρύθμιση κατά την 21η Απριλίου 2026.
Στο πλαίσιο αυτό, η διαδικασία αιτήσεων και υπολογισμού του «δοσολογίου» σχεδιάζεται να γίνεται ηλεκτρονικά στην ΑΑΔΕ και στο ΚΕΑΟ, μόλις ανοίξουν για τον σκοπό αυτό οι σχετικές εφαρμογές. Η ρύθμιση θα ενεργοποιείται και θα παράγει αποτελέσματα, μόλις πληρωθεί η πρώτη δόση που, πάντως, ειδικά για την εφορία πρέπει να καταβληθεί άμεσα εντός 3 ημερών από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης.
Ωστόσο η ρύθμιση δεν θα είναι μόνιμη. Βάσει νόμου, η προθεσμία υποβολής αιτήσεων θα κλείσει στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Παράλληλα απαιτείται και η τακτοποίηση τυχόν λοιπών οφειλών που έχουν γεννηθεί από 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά.
4) Νέο ακατάσχετο όριο 1.600 ευρώ σε τραπεζικούς λογαριασμούς
Με άλλη διάταξη, μετά από μια δεκαετία αυξάνεται σε 1.600 ευρώ το μηνιαίο ακατάσχετο όριο για χρέη στο Δημόσιο, από 1.250 ευρώ που ίσχυε εδώ και μια δεκαετία. «Απελευθερώνονται» έτσι επιπλέον 350 ευρώ τον μήνα (ή έως 4.200 ευρώ τον χρόνο) από τους λογαριασμούς 1,7 εκατομμυρίου οφειλετών στους οποίους έχει επιβληθεί κατάσχεση.
Ταυτόχρονα, αυξάνεται και το αντίστοιχο ακατάσχετο όριο για χρέη προς ιδιώτες και τράπεζες: για ατομικούς τραπεζικούς λογαριασμούς, από 1.500 ευρώ διαμορφώνεται στα 1.600 ευρώ το μήνα, ενώ ανεβαίνει και από 2.000 σε 2.200 ευρώ όταν πρόκειται για κοινούς λογαριασμούς με περισσότερους από έναν δικαιούχο, διασφαλίζοντας 100-200 ευρώ μεγαλύτερο διαθέσιμο μηνιαίο εισόδημα, ή 1.200 έως 2.400 ευρώ επιπλέον ετησίως.
5) ‘Αρση κατάσχεσης με μερική καταβολή
Στο ίδιο πνεύμα κινείται και άλλη νέα διάταξη που εισάγει τη δυνατότητα πλήρους άρσης των κατασχέσεων που έχουν ήδη επιβληθεί σε τραπεζικούς λογαριασμούς, για χρέη στην εφορία.
Η δυνατότητα άρσης κατάσχεσης λογαριασμών για βεβαιωμένες στη φορολογική διοίκηση οφειλές προϋποθέτει ότι ο οφειλέτης θα έχει πρώτα εξοφλήσει τουλάχιστον το 25% του χρέους για το οποίο επιβλήθηκαν αναγκαστικά μέτρα είσπραξης. Εξοφλώντας δηλαδή μόλις 1/4 των οφειλών του, ανακτά ξανά τον έλεγχο των τραπεζικών λογαριασμών του για να μπορεί να εισπράττει, να πληρώνει ή να λειτουργεί κανονικά ξανά την επιχείρησή του. Η δυνατότητα αυτή είναι μόνιμη και θα ενεργοποιηθεί μέσα στο καλοκαίρι., είναι όμως «μιας χρήσης»: χορηγείται εφάπαξ, μία φορά και μόνο, σε κάθε οφειλέτη. Αν δεν κάνει σωστή χρήση και τη χάσει, δεν έχει δικαίωμα να την ζητήσει εκ νέου πια.
6) Εξωδικαστικός μηχανισμός και για μικρά χρέη
Καθοριστική θεωρείται και η διεύρυνση της πρόσβασης στον εξωδικαστικό μηχανισμό με μείωση του ελάχιστου ύψους οφειλής για ένταξη. Με τον ίδιο νόμο που ψηφίστηκε, το όριο υπαγωγής πέφτει από τις 10.000 στις 5.000 ευρώ, ώστε να μπορούν να αξιοποιήσουν τον μηχανισμό περισσότεροι μικροοφειλέτες. Για όσους επιλέγουν τη ρύθμιση του εξωδικαστικού, προσφέρονται έως 240 δόσεις για χρέη στο δημόσιο ή έως 420 για χρέη σε χρηματοδοτικούς φορείς, με ελάχιστη τα 50 ευρώ. Για παράδειγμα, σε χρέος 7.000 ευρώ μπορούν να προκύψουν έως και 150 δόσεις, υπερδιπλάσιες. Η δυνατότητα αυτή αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή στα τέλη Ιουλίου, ένα μήνα μετά τη δημοσίευση του νόμου σε ΦΕΚ.
7) Προστασία κατοικίας στον εξωδικαστικό
Για πρώτη φορά θεσπίζεται και νέα δυνατότητα διαχωρισμού και προστασίας της κύριας κατοικίας στον εξωδικαστικό, ώστε ο οφειλέτης να μπορεί να ζητά ειδική μεταχείριση για το σπίτι που θέλει να διασώσει.
Συγκεκριμένα, με τη νέα διάταξη, ο οφειλέτης που κάνει αίτηση στον εξωδικαστικό, θα μπορεί να «ξεχωρίζει» την πρώτη κατοικία που θέλει να μη ρευστοποιηθεί, από την υπόλοιπη περιουσία που τυχόν διαθέτει. Επιλέγοντας να διαθέσει κάποιο άλλο ακίνητο προς ρευστοποίηση (πχ κάποιο οικόπεδο) θα προκύπτει ευνοϊκότερη λύση ρύθμισης με μεγαλύτερο «κούρεμα» οφειλής και μικρότερες δόσεις. Με τον τρόπο αυτό, ο εξωδικαστικός μετατρέπεται πλέον και σε εργαλείο προστασίας κύριας κατοικίας. Η δυνατότητα αυτή αναμένεται να ενεργοποιηθεί τον Σεπτέμβριο, τρεις μήνες δηλαδή μετά τη δημοσίευση του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Θ.Α.
