«Πρόσεξε τη στιγμή που η περηφάνια γίνεται περιφρόνηση», αναφέρει με αιχμηρό τόνο η τοιχογραφία της Μπάρμπαρα Κρούγκερ, που καλύπτει το κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ). Η τοιχογραφία αυτή, μήκους 90 μέτρων, αποτελεί τον πυρήνα της πρώτης ατομικής έκθεσης στην Ελλάδα της εμβληματικής Αμερικανίδας καλλιτέχνιδας, που σχολιάζει με κριτική ματιά τη σύγχρονη κουλτούρα μέσα από έργα που συνδυάζουν την εικαστική και τη γραπτή γλώσσα.
Η έκθεση «’Ατιτλο (Περηφάνια και Περιφρόνηση)»/«Untitled (Pride and Contempt)», που πραγματοποιείται σε επιμέλεια Κατερίνας Σταθοπούλου, και εγκαινιάστηκε σήμερα (28/4), περιλαμβάνει δεκατρία νέα έργα μεγάλης κλίμακας της Κρούγκερ ειδικά σχεδιασμένα για τον δημόσιο χώρο του ΚΠΙΣΝ και θα διαρκέσει έως την 1η Νοεμβρίου 2026.
Ο τοίχος της Εθνικής Βιβλιοθήκης λειτουργεί ως ιδανικός καμβάς για να φιλοξενήσει ένα από τα μεγαλύτερα δημόσια έργα της μέχρι σήμερα. Ταυτόχρονα, στην απέναντι πλευρά του Καναλιού του ΚΠΙΣΝ, διάσπαρτες στην Εσπλανάδα, ορθώνονται ανάμεσα στα δέντρα μεγάλες μεταλλικές κατασκευές που φέρουν τολμηρά μηνύματα.
«Η φράση που αποτυπώνεται στον τοίχο της Εθνικής Βιβλιοθήκης λειτουργεί ταυτόχρονα ως προειδοποίηση και ως πρόσκληση για σκέψη» δήλωσε στη σημερινή συνέντευξη τύπου η διευθύντρια καλλιτεχνικού προγραμματισμού και παραγωγής του ΚΠΙΣΝ, Γαβριέλλα Τριανταφύλλη. «Σε μια περίοδο κατά την οποία το μεγαλύτερο μέρος του δυτικού κόσμου κινείται συχνά μεταξύ υπέρμετρης αυτοπεποίθησης και κοινωνικών αλλά και πολιτικών εντάσεων, το mural αυτό μας καλεί να αναλογιστούμε πόσο εύκολα η συλλογική υπερηφάνεια μπορεί να μετατραπεί σε διαίρεση. Η παρέμβαση της Κρούγκερ δεν λειτουργεί όμως διδακτικά, αντίθετα αφήνει χώρο κυριολεκτικά αλλά και μεταφορικά σε καθεμία και καθέναν από εμάς να σταθούμε απέναντί της και να σκεφτούμε: Ποιος μιλάει; Ποιος ακούγεται; Και πώς διαμορφώνονται οι σχέσεις εξουσίας στον δημόσιο χώρο;» πρόσθεσε.
Γεννημένη το 1945 στο Νιου Τζέρσεϊ των ΗΠΑ, η Μπάρμπαρα Κρούγκερ σήμερα ζει και εργάζεται στο Λος ‘Αντζελες και τη Νέα Υόρκη. Το έργο της έχει παρουσιαστεί σε κορυφαία μουσεία και ιδρύματα παγκοσμίως, μεταξύ των οποίων στο Museum of Modern Art και το Whitney Museum of American Art στη Νέα Υόρκη, την Tate Modern στο Λονδίνο, το Centre Pompidou στο Παρίσι, και το Museum of Contemporary Art στο Λος ‘Αντζελες. Η Αμερικανίδα καλλιτέχνιδα καταφέρνει πάντα να βρίσκει νέους τρόπους να προσεγγίσει το κοινό, χρησιμοποιώντας από τα παραδοσιακά εικαστικά μέσα έως πολύπλοκα βίντεο, ηχητικά έργα και τεράστιες αρχιτεκτονικές εγκαταστάσεις σε δημόσιους χώρους.
Τα έργα της μπορεί να εμφανίζονται σε περιοδικά και εφημερίδες, T-shirts, αφίσες, τσάντες, οθόνες LED, υπαίθριες πινακίδες σε λεωφορεία και σιδηροδρομικούς σταθμούς, καθώς και σε προσόψεις κτιρίων. Μέσα από άμεση και συχνά αιχμηρή γλώσσα, η Κρούγκερ επιδιώκει έναν ενεργό διάλογο με το κοινό, θέτοντας στο επίκεντρο τον ρόλο του ατόμου στον δημόσιο χώρο και στη σύγχρονη κοινωνία.
Η τέχνη στον δημόσιο χώρο
Εγκατεστημένα στον υπαίθριο χώρο του ΚΠΙΣΝ, τα έργα της Κρούγκερ ενσωματώνονται στο αρχιτεκτονικό τοπίο, δημιουργώντας μια ενιαία χωρική εμπειρία που εντάσσει την τέχνη στον δημόσιο χώρο και την καθημερινή κίνηση των επισκεπτών και επισκεπτριών.
‘Αλλωστε, η τέχνη στον δημόσιο χώρο αποτελεί βασικό και αναπόσπαστο μέρος του προγραμματισμού του ΚΠΙΣΝ που συμπληρώνει σύντομα 10 χρόνια λειτουργίας. «Μέσα σε αυτά τα χρόνια έχουμε διαμορφώσει και δημιουργήσει μία σταθερά για την παρουσίαση σημαντικών καλλιτεχνών από την Ελλάδα και το εξωτερικό διευρύνοντας τον τρόπο με τον οποίο το κοινό συναντά την τέχνη στον δημόσιο χώρο. Κάθε χρόνο μια νέα εικαστική παρέμβαση συνδιαλέγεται με το ιστορικό τοπόσημο του Ρέντσο Πιάνο και τα εκατομμύρια των επισκεπτών του ΚΠΙΣΝ. Η φετινή μας έκθεση αποτελεί την πρώτη ατομική παρουσίαση της Μπάρμπαρα Κρούγκερ στην Ελλάδα και την πρώτη φορά που το έργο της παρουσιάζεται στην ελληνική γλώσσα. Μία επιλογή που αντανακλά τη διαχρονική της επιδίωξη να απευθύνεται στο κοινό στη δική του γλωσσική αλλά και πολιτισμική συνθήκη. Σε αυτό ακριβώς το σημείο η καλλιτεχνική της πρακτική ευθυγραμμίζεται με το όραμα του ΚΠΙΣΝ για άμεση, αδιαμεσολάβητη πρόσβαση στην τέχνη» επεσήμανε η Γαβριέλλα Τριανταφύλλη.
Παράλληλα, οι δημόσιοι χώροι του ΚΠΙΣΝ αποτελούν ένα ιδιαίτερα πρόσφορο πλαίσιο για το έργο της Αμερικανίδας καλλιτέχνιδας. «Η δουλειά της στο σημείο τομής μεταξύ τέχνης, μέσων και ιδεολογίας θέτει στον πυρήνα της ζητήματα πρόσβασης, συμμετοχής, αλλά και χρήσης του δημόσιου χώρου» τόνισε η Γαβριέλλα Τριανταφύλλη.
Σύμφωνα με την ίδια, η υλοποίηση της έκθεσης αποτέλεσε από μόνη της μία σημαντική πρόκληση φέρνοντας κοντά διαφορετικές ειδικότητες και τεχνικές αλλά και πιο ανορθόδοξες λύσεις για ένα έργο τέχνης: από μεταλλικούς μηχανισμούς και εκτυπώσεις μεγάλων διαστάσεων μέχρι αντίβαρα εργοταξιακού τύπου και ιμάντες. «Ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο αυτής της έκθεσης δεν είναι η στιγμή που τη βλέπουμε για πρώτη φορά αλλά το πώς θα τη συναντάμε ξανά και ξανά τους επόμενους έξι μήνες καθώς θα ενσωματώνεται στον χώρο, την καθημερινότητα μας, και στις συζητήσεις που θα γεννήσει» σημείωσε.
Ένα ιδιαίτερο και διεισδυτικό καλλιτεχνικό ύφος
Με μια πορεία που εκτείνεται σε περισσότερες από πέντε δεκαετίες, η Κρούγκερ έχει διαμορφώσει ένα ιδιαίτερο και διεισδυτικό καλλιτεχνικό ύφος που διερευνά τις ιεραρχίες της εξουσίας, το φαινόμενο του καταναλωτισμού, καθώς και τις έννοιες της αλήθειας και της κοινωνικής ευθύνης. Στο έργο της, βαθιά επηρεασμένη από την εμπειρία της στον χώρο της γραφιστικής, η Κρούγκερ χρησιμοποιεί τον γραπτό λόγο και το design ως εργαλεία πολιτικής και κοινωνικής κριτικής.
«Είναι μια καλλιτέχνιδα που δεν της αρέσουν οι ταμπέλες, δεν θέλει να μπαίνει σε κουτάκια, αλλά θέλει να μας ανοίξει τους ορίζοντες και να μας θέσει κάποια ερωτήματα και κάποιες σκέψεις, πάντα ανοιχτές σε ερμηνείες για να τις επεξεργαστούμε με βάση τα δικά μας ερεθίσματα» εξήγησε η επιμελήτρια της έκθεσης Κατερίνα Σταθοπούλου.
Στην έκθεση «’Ατιτλο (Περηφάνια και Περιφρόνηση)», τα έργα της Κρούγκερ παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα, δημιουργώντας έναν ενεργό διάλογο με το ελληνικό κοινό. Σκόπιμα ανοιχτές σε ερμηνείες, δηλωτικές φράσεις όπως «ΤΟ ΚΑΚΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΟ», «Ο ΠΡΩΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ» και «ΟΛΑ ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ» προσλαμβάνουν διαφορετικά νοήματα, ανάλογα με τη χρονική συγκυρία και τα προσωπικά βιώματα του καθενός.
«Με τις χαρακτηριστικές έντονες χρωματικές αντιθέσεις, τα έργα σχολιάζουν με οξύτητα το σύγχρονο κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον της Ευρώπης: την πόλωση, την ενίσχυση ακραίων ιδεολογιών και την αβεβαιότητα που προκύπτει από οικονομικές, μεταναστευτικές και γεωπολιτικές εντάσεις. Η έκθεση λειτουργεί ως πρόκληση και κάλεσμα προς το κοινό να αναστοχαστεί τη θέση του στον δημόσιο χώρο και την κοινωνία, θέτοντας στο επίκεντρο το ερώτημα του ποιος έχει φωνή και πώς αυτή χρησιμοποιείται» ανέφερε η Κατερίνα Σταθοπούλου.
Με αφορμή την έκθεση σχεδιάστηκε και υλοποιείται ένα πλούσιο πρόγραμμα παράλληλων δράσεων (εργαστήρια, σχολικά και εκπαιδευτικά προγράμματα, συμπεριληπτικές ξεναγήσεις), που απευθύνεται τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες, και θα διαρκέσει μέχρι τον Νοέμβριο. Πρωταρχικός στόχος αυτού του προγράμματος είναι να ενισχύσει την κατανόηση και την εμβάθυνση στο έργο της Κρούγκερ και των θεματικών που αυτό αντανακλά, συστήνοντας τη σύγχρονη τέχνη και στο ευρύτερο κοινό.
ΑΠΕ ΜΠΕ
Νάντια Μπακοπούλου
Photo Credit: Γιάννης Κουσκούτης/ΚΠΙΣΝ
