Τρία πλοία χτυπήθηκαν από «άγνωστους βλήματα» στο Στενό του Ορμούζ, το πιο πολυσύχναστο κανάλι μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο, ανέφερε η Υπηρεσία Ναυτιλιακού Εμπορίου του Ηνωμένου Βασιλείου (UKMTO).
Ένα εμπορικό πλοίο υπέστη ζημιές στα ανοικτά των ακτών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ένα δεύτερο βόρεια του Ομάν εκκενώθηκε μετά από πυρκαγιά και ένα τρίτο υπέστη ζημιές σε μη αναφερόμενη τοποθεσία.
Εν τω μεταξύ, ο αμερικανικός στρατός δήλωσε ότι έχει «εξαλείψει» 16 ιρανικά πλοία ναρκοθέτησης στο στενό.
Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, όπως αναφέρει το BBC, διέρχεται συνήθως από το στενό και ο πόλεμος έχει μειώσει σημαντικά τη θαλάσσια κυκλοφορία και έχει εκτοξεύσει τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου.
Το Ιράν είχε δηλώσει προηγουμένως ότι θα «έβαζε φωτιά» σε οποιοδήποτε πλοίο προσπαθήσει να περάσει από το Στενό, αλλά μια περιορισμένη διέλευση πλοίων συνεχίζεται.
Ο πλήρης αποκλεισμός του στενού θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω το κόστος των αγαθών και των υπηρεσιών παγκοσμίως και να πλήξει μερικές από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, της Ινδίας και της Ιαπωνίας, οι οποίες συγκαταλέγονται στους κορυφαίους εισαγωγείς αργού πετρελαίου που διέρχεται από την πλωτή οδό.
Η σημασία του στενού
Το Στενό του Ορμούζ είναι μία από τις σημαντικότερες ναυτιλιακές οδούς στον κόσμο και το πιο ζωτικό σημείο διαμετακόμισης πετρελαίου.
Οριοθετημένος βόρεια από το Ιράν και νότια από το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), ο θαλάσσιος διάδρομος – ο οποίος έχει πλάτος μόνο περίπου 50 χλμ. στην είσοδο και την έξοδό του και πλάτος περίπου 33 χλμ. στο στενότερο σημείο του – συνδέει τον Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα.
Το στενό είναι αρκετά βαθύ για τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου στον κόσμο και χρησιμοποιείται από τους μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Μέση Ανατολή – και τους πελάτες τους.
Το 2025, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου πέρασαν από το Στενό του Ορμούζ την ημέρα, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA) – αυτό αντιστοιχεί σε σχεδόν 600 δισεκατομμύρια δολάρια σε ενεργειακό εμπόριο ετησίως.
Αυτό το πετρέλαιο προέρχεται όχι μόνο από το Ιράν, αλλά και από άλλα κράτη του Κόλπου, όπως το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ.
Ποιες οι επιπτώσεις κλεισίματος του στενού
Περίπου 3.000 πλοία διασχίζουν συνήθως το στενό κάθε μήνα.
Οι αναλυτές έχουν προειδοποιήσει ότι όσο περισσότερο υπάρχουν απειλές για τα πλοία που διέρχονται από το στενό, τόσο υψηλότερη θα είναι η τιμή του πετρελαίου – και η μεταφορά του.
«Είναι de facto κλειστό, με την έννοια ότι κανείς δεν τολμά να περάσει», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στο CBS News, τον αμερικανικό συνεργάτη του BBC, ο Arne Lohmann Rasmussen, επικεφαλής αναλυτής της Global Risk Management, εταιρείας παροχής πληροφοριών για την ενεργειακή αγορά.
«Μπορεί να δεχτείτε επίθεση και δεν μπορείτε να ασφαλιστείτε ή είναι εξαιρετικά ακριβό, οπότε πρέπει να περιμένετε μέχρι να βελτιωθεί η κατάσταση ασφαλείας… Εάν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που προέρχονται από το στενό αποκοπούν, αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις στην αγορά», πρόσθεσε.
«Ενώ δεν υπάρχει φυσικός αποκλεισμός, οι απειλές από τους Ιρανούς, καθώς και οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους, σημαίνουν ότι τα δεξαμενόπλοια δεν περνούν από το στενό».
Ένας εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, ο Esmail Baghaei, δήλωσε στο CNBC τη Δευτέρα ότι τα πετρελαιοφόρα που διέρχονται από το στενό «πρέπει να είναι πολύ προσεκτικά».
Η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι τη Δευτέρα, προτού ο Τραμπ δηλώσει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα. Τα σχόλιά του οδήγησαν σε πτώση της τιμής του πετρελαίου, η οποία τώρα πλησιάζει τα 90 δολάρια το βαρέλι, αλλά εξακολουθεί να είναι πολύ πάνω από τα προπολεμικά επίπεδα.
Σύμφωνα με στοιχεία του London Stock Exchange Group, το κόστος ενοικίασης ενός υπερδεξαμενόπλοιου για τη μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή στην Κίνα έχει σχεδόν διπλασιαστεί από την τιμή της περασμένης εβδομάδας σε ένα ιστορικό υψηλό άνω των 400.000 δολαρίων.
Το σχεδόν πλήρες κλείσιμο της ζωτικής ναυτιλιακής οδού έχει επίσης βλάψει τις χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, των οποίων οι οικονομίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές ενέργειας.
Συγκριτικά, το Ιράν εξάγει περίπου 1,7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Το Ιράν εξήγαγε πετρέλαιο αξίας 67 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο οικονομικό έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2025 – τα υψηλότερα έσοδά του από πετρέλαιο την τελευταία δεκαετία – σύμφωνα με εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν.
Ένας αποκλεισμός του στενού θα πλήξει επίσης σκληρά την Ασία.
Το 2022, περίπου το 82% του αργού πετρελαίου και των συμπυκνωμάτων (υγροί υδρογονάνθρακες χαμηλής πυκνότητας που συνήθως εμφανίζονται με το φυσικό αέριο) που εξέρχονται από το Στενό του Ορμούζ κατευθύνονταν σε ασιατικές χώρες, σύμφωνα με εκτιμήσεις της EIA.
Μόνο η Κίνα εκτιμάται ότι αγοράζει περίπου το 90% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν στην παγκόσμια αγορά.
Επειδή η Κίνα χρησιμοποιεί αυτό το πετρέλαιο για την παραγωγή προϊόντων που στη συνέχεια εξάγει σε άλλες χώρες, οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν επίσης να σημαίνουν υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές σε όλο τον κόσμο.
Πώς μπορεί το Ιράν να κρατήσει κλειστό το Στενό;
Οι κανόνες των Ηνωμένων Εθνών επιτρέπουν στις χώρες να ασκούν έλεγχο στα χωρικά ύδατα έως και 12 ναυτικά μίλια από την ακτογραμμή τους.
Στο στενότερο σημείο του, το Στενό του Ορμούζ και οι ναυτιλιακές του οδοί βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν.
Δεν είναι σαφές πώς ακριβώς σχεδιάζει το Ιράν να κλείσει το στενό, αλλά σύμφωνα με τους ειδικούς, ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να το κάνουν θα ήταν να ναρκοθετήσουν χρησιμοποιώντας ταχύπλοα και υποβρύχια.
Το τακτικό ναυτικό του Ιράν και το ναυτικό του IRGC μπορούν να εξαπολύουν επιθέσεις σε ξένα πολεμικά πλοία και εμπορικά πλοία.
Ωστόσο, τα μεγάλα στρατιωτικά πλοία μπορεί με τη σειρά τους να γίνουν εύκολοι στόχοι για αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ, και ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι ένας από τους στόχους του είναι να καταστρέψει το ναυτικό του Ιράν.
Τα ταχύπλοα σκάφη του Ιράν είναι συχνά οπλισμένα με πυραύλους κατά πλοίων, και η χώρα διαθέτει επίσης μια σειρά από σκάφη επιφανείας, ημι-υποβρύχια σκάφη και υποβρύχια.
Οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει στο παρελθόν τη στρατιωτική τους ισχύ για να αποκαταστήσουν τη ροή της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω του στενού.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, κατά τη διάρκεια του οκταετούς πολέμου Ιράν-Ιράκ, οι επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις κλιμακώθηκαν σε έναν «πόλεμο των δεξαμενόπλοιων» που είδε και τις δύο χώρες να επιτίθενται σε ουδέτερα πλοία για να ασκήσουν οικονομική πίεση.
Τα δεξαμενόπλοια του Κουβέιτ που μετέφεραν ιρακινό πετρέλαιο ήταν ιδιαίτερα ευάλωτα. Τελικά, αμερικανικά πολεμικά πλοία άρχισαν να τα συνοδεύουν μέσω του Κόλπου σε αυτό που έγινε μια από τις μεγαλύτερες ναυτικές επιχειρήσεις επιφανειακού πολέμου από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, σύμφωνα με το Ναυτικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ.
Εναλλακτικές
Η επίμονη απειλή κλεισίματος του Πορθμού του Ορμούζ έχει, με την πάροδο των ετών, ωθήσει τις χώρες εξαγωγής πετρελαίου στην περιοχή του Κόλπου να αναπτύξουν εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής.
Η Σαουδική Αραβία λειτουργεί έναν αγωγό μήκους 1.200 χιλιομέτρων, ικανό να μεταφέρει έως και 5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα, σύμφωνα με την EIA.
Στο παρελθόν, έχει επίσης επαναχρησιμοποιήσει προσωρινά έναν αγωγό φυσικού αερίου για τη μεταφορά αργού πετρελαίου.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν συνδέσει τα εσωτερικά πετρελαιοπηγεία τους με το λιμάνι της Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν μέσω ενός αγωγού με ημερήσια χωρητικότητα τουλάχιστον 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών.
Το πετρέλαιο θα μπορούσε να εκτραπεί κατά μήκος της εναλλακτικής υποδομής για να παρακάμψει το Πορθμό του Ορμούζ, αλλά το Reuters αναφέρει ότι αυτό θα οδηγούσε σε μείωση της προσφοράς μεταξύ 8-10 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα.
Κ.Π.
